درس هایی از موفقیت ژاپن
در این پست به توضیح یک دوره تحول اقتصادی ژاپن از ۱۹۴۰ تا ۱۹۹۰ خواهم پرداخت. انگیزه نوشتن این پست مطرح کردن این ایده است که رفتار مردمان…
در این پست به توضیح یک دوره تحول اقتصادی ژاپن از ۱۹۴۰ تا ۱۹۹۰ خواهم پرداخت. انگیزه نوشتن این پست مطرح کردن این ایده است که رفتار مردمان کشورها ذاتی یا ژنتیکی نیست بلکه متاثر از عوامل بسیاری از جمله کیفیت حاکمیت، قوانین، فرهنگ و تجربه تاریخی یک ملت می باشد. مثلا در انگلیس به ایرلندی ها برچسب تنبلی می زنند به این معنی که این مردم به صورت ژنتیکی تنبل هستند و امیدی به رشد این ملت نیست در صورتی که همین ایرلندی ها وقتی به آمریکا رفتند تبدیل به یکی از موفق ترین اقلیت های آمریکا شدند. پس نتیجه می گیریم که توضیح سرنوشت فعلی یک ملت یک مسئله چند لایه و پیچیده است و امیدوارم این پست کمکی به درک پیچیدگی های این مسئله بکنه.
ژاپن در خلال جنگ جهانی دوم ( سال ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۵ میلادی) ضربه سختی خورد. بیش از دو میلیون پرسنل نظامی (حدود پنج درصد از جمعیت ژاپن) و هشتصد هزار غیر نظامی کشته و ششصد و هشتاد هزار نفر زخمی یا مفقود شدند. منهای نابودی کامل ارتش، حدود ۲۵ درصد از کل ثروت ملی از بین رفت. پس ازجنگ، قدرت صنعتی این کشور به یک دهم توانایی قبل از جنگ خود رسید (ده درصد).
پیش از جنگ جهانی دوم نظامی گری در کشور ژاپن باعث شده بود که طبقه فاسد نظامی رشد کند و قدرت اقتصادی در چند شرکت خاص دولتی متمرکز شود. زمینداران نیز از دیگر طبقات فاسد بودند. اما جنگ جهانی دوم باعث بهم ریختن همه این ساختارها شد. پس از جنگ پنج تحول اساسی در ژاپن رخ داد که زمینه ساز تغییر سرنوشت این کشور شد:
یک — انحلال شرکتهای مادر در سال ۱۹۴۵ میلادی (این شرکت های مادر در ژاپن قبل جنگ تحت عنوان زایباتسو شناخته می شدند و هلدینگ های غول پیکری بودند که در تمام حوزه های اقتصادی فعالیت داشتند)
این شرکتها قدرت اقتصادی و مالی را درخود متمرکز کرده بودند و برای مقابله با آنها در سال ۱۹۴۷ قانون منع تشکیل چنین شرکتهایی برای تجارت برابر تصویب شد. برخی از آن شرکتها میتسویی، میتسوبیشی، سومیتومو، یاسودا هستند (Mitsui, Mitsubishi, Sumitomo, and Yasuda)
دو — اصلاحات کشاورزی در سال ۱۹۴۵ میلادی
دولت تمام زمینهای فئودالها و کسانی که بیش از یک هکتار زمین داشتند را خریداری کرده و به اجاره کنندگان زمین (مردم عادی) با قیمت ارزان فروخت. پس از اصلاحات میزان زمینهای اجارهای از ۴۶ درصد به ۱۰ درصد کاهش پیدا کرد و تعداد کشاورزان صاحب زمین افزایش یافتند.
سه — اصلاحات بازار کار در سال ۱۹۴۵ میلادی
با تصویب سه قانون اتحادیه کارگری (۱۹۴۵)، قانون روابط کاری و قانون استاندارد کار (۱۹۴۷) ایجاد اتحادیههای کارگری تشویق شده و تجمعات کارگری قانونی شد.
چهار — قانون رقابت برابر در سال ۱۹۴۷ میلادی
قوانین تجارت عادلانه و ضد احتکاری به سبک کشور آمریکا در ژاپن تصویب و به اجرا گذاشته شد. قانون آنتی-تراست و سازمانی همچون کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا در ژاپن برای کنترل رقابت برابر و شفافیت مالی پیاده سازی شدند.
پنج — اصلاحات نظام آموزشی در سال ۱۹۴۷ میلادی
آموزش اجباری در ژاپن از ۶ سال به ۹ سال افزایش پیدا کرد.
پس از جنگ جهانی دوم؛ نیروهای متفقین کنترل ژاپن را بدست گرفتند. برخلاف آلمان؛ متفقین برای حکومت ژاپن بخشنامه برای اجرا میفرستاند و سیاست کلی آن کشور را کنترل میکردند و به همین دلیل به صورت غیر مستقیم، اقتصاد، سیاست و جامعه ژاپن به صورت عمیقی متأثر از آمریکا شد.
چندسال پس از جنگ جهانی دوم، جنگ سرد بین آمریکا و شوروی شدت گرفت. آمریکا برای جلوگیری از گسترش بیشتر کمونیسم در آسیا، تمرکز بیشتری را به ژاپن معطوف کرد. در آسیا، جنگ سرد به جنگ کره انجامید و همین جنگ یکی از عوامل شکوفایی اقتصادی ژاپن به دلیل افزایش صادرات بود.
پس از جنگ، ژاپن به عنوان یک بازار نوظهور قدم به جامعه جهانی گذاشت، با توجه به نیروی کار ارزان، صنعت نساجی در ژاپن شکل گرفت، سیستم ژاپن اینگونه بود که تمام کشور بر نساجی تمرکز داشتند و تجربه اندوخته، افزایش مهارت نیروی کار و تسریع تأمین مواد اولیه آنها را به مقام اول نساجی دنیا رساند
آنها که مهارت کمتری داشتند، به سراغ صنعت بعدی یعنی کشتی سازی رفتند، در دهه ۱۹۵۰ کشتی سازی ژاپن در تمام دنیا، مقام اول را تسخیر کرد (یکی از این شرکتها میتسوبیشی بود). در دهه ۱۹۶۰؛ صنعت فولاد ژاپن، طلایه دار صنعت ژاپن شد با شرکتهایی مانند NKK، کاوازاکی و کوبه استیل.
دهه ۱۹۷۰، دنیا به سوی الکترونیک پیش رفت و ژاپن مقام اول را در تولید تلویزیون کسب کرد با شرکتهایی چون توشیبا، ماتسوشیتا، سونی، هیتاچی، سانیو و …
در دهه ۱۹۸۰، با ظهور کامپیوتر، ژاپن بار دیگر بازارهای جهان را با نیمههادیها تسخیر کرد. بخصوص رم کامپیوتر ژاپنی در جهان اول بود.
موفقیتهای ژاپن در این دوره توسط استاد دانشگاه هاروارد آمریکا، ازرا وگل در کتاب ژاپن شماره یک: درس هایی برای آمریکا (۱۹۷۹) به رشته تحریر درآمده است. نکته مهم این است که شرکتهای ژاپنی نه در یک عرصه، که در چندین عرصه در سطح رقابت جهانی ظاهر شدند.
در جدول زیر، لیست ۱۵ شرکت اول از ثروتمندترین شرکت های بازار جهانی در ماه مارس ۱۹۸۹ را مشاهده می کنید.۱۲ شرکت از ۱۵ شرکت برتر از کشور ژاپن هستند. در میان شرکتها نیز چند بانک بزرگ ژاپن را مشاهده میکنید که حائز اهمیت است.
ژاپن بین سالهای ۱۹۵۴ تا ۱۹۷۳ با رشد متوسطه سالانه ۱۰ درصد روبهرو بود که به دوره رشد سریع ژاپن معروف است. این رشد تا دوران انفجار حباب ایجاد شده در بازار مسکن و سهام ادامه داشت. در جدول زیر شما رشد تولید ناخالص داخلی را به ازای هر فرد از ۱۹۶۰ تا ۱۹۹۵ را مشاهده میفرمایید.
اگر به رشد اقتصادی ژاپن از ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۰ نیز نگاه کنیم، خواهیم دید که برای ۲۰ سال رشد با ثباتی را تجربه کرده است. اما این رشد به معنای شکوفایی نیست؛ به همین دلیل این سالها را دهههای گمشده مینامند.
در سال ۱۹۹۰، تولید ناخالص داخلی کشور ژاپن نزدیک به جمع سه کشور انگلیس، فرانسه و آلمان بود. همچنین سهم بسیار ناچیز چین و روسیه نیز جالب توجه است.
حال ممکن است بپرسید که دلیل افت رشد اقتصادی ژاپن چه بوده است؟ باید گفت که در تصویر زیر شما اطلاعات فروش ۴۰۰ کمپانی را (سمت چپ) میبینید که از ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۰ هنوز در ژاپن وجود داشتهاند؛ اما همانگونه که میبینید (سمت راست) سود آنها با وجود افزایش فروش کم شده است.همیشه درحال کاهش سود. اما چرا؟
مسأله دیگر، فرهنگ کار در ژاپن است. در ژاپن معمولا در یک شرکت به صورت مادام العمر استخدام میشوید. بنابراین مدیران باید ارتقا بگیرند، و مدیر نیاز به زیردست دارد. این موضوع دراقتصاد کلان ژاپن به این انجامیده است که مدیران بجای ریسک کردن برای افزایش سود، به سمت ایجادثبات برای حفظ نیروی کار بروند.در شکل زیر شما میبینید که کمپانیهای آمریکایی، استرالیایی و انگلیسی، سود و ریسک بیشتر را مطلوب میدانند، زیرا فلسفهشان حداکثر کردن میزان سود است، اما شرکتهای ژاپنی، ریسک پایین و سود کمتر را پذیرفتهاند. به عبارتی هزینه های نیروی کار بخش بزرگی از سود شرکت ها را می سازند ولی با تجربه به فرهنگ کار در ژاپن این مسئله پذیرفته شده است.
این متن متعلق به یکی از کاربران توئیتر با اسم کاربری اینتنجبل است که با اجازه خودش در این پلتفرم منتشرش میکنم. متن اصلی رو در توئیتر این کاربر میتونید بخونید.
https://twitter.com/TheIntangibles/status/1058117747664711680?s=20